Spis treści
01
DO DZIEŁA! - ruchowe odczyty dzieł sztuki
Projekt edukacyjno-artystyczny zapraszający dzieci
i dorosłych do doświadczania obrazów poprzez ruch, ciało
i zmysły.
DO DZIEŁA! oznacza działanie, ale także spotkanie z dziełem sztuki.
W tym projekcie oba znaczenia łączą się w jedno.
DO DZIEŁA! to zaproszenie do patrzenia całym ciałem.
Do poruszania się razem z obrazem.
Do słuchania tego, co obraz uruchamia w ciele, zanim pojawią się słowa.
Dzieci naturalnie odbierają sztukę w ruchu - poprzez gest, rytm, napięcie i emocje. Ruchowe interpretacje obrazów nie są ilustracją ani „odgrywaniem” dzieła, lecz odpowiedzią ciała na to, co widzialne.
Filmy powstałe w ramach projektu DO DZIEŁA! pokazują, że obraz nie musi być statyczny - może oddychać, zmieniać tempo i zapraszać do wspólnego działania.
DO DZIEŁA! - ruchowe odczyty dzieł sztuki
Projekt edukacyjno-artystyczny zapraszający dzieci
i dorosłych do doświadczania obrazów poprzez ruch, ciało
i zmysły.
DO DZIEŁA! oznacza działanie, ale także spotkanie z dziełem sztuki.
W tym projekcie oba znaczenia łączą się w jedno.
DO DZIEŁA! to zaproszenie do patrzenia całym ciałem.
Do poruszania się razem z obrazem.
Do słuchania tego, co obraz uruchamia w ciele, zanim pojawią się słowa.
Dzieci naturalnie odbierają sztukę w ruchu - poprzez gest, rytm, napięcie i emocje. Ruchowe interpretacje obrazów nie są ilustracją ani „odgrywaniem” dzieła, lecz odpowiedzią ciała na to, co widzialne.
Filmy powstałe w ramach projektu DO DZIEŁA! pokazują, że obraz nie musi być statyczny - może oddychać, zmieniać tempo i zapraszać do wspólnego działania.
02
Instrukcja korzystania z broszury
Broszura została zaprojektowana jako elastyczne narzędzie, z którego możesz korzystać niezależnie od poziomu doświadczenia, wieku czy miejsca, w którym się znajdujesz.
Sama/Sam (dzieci):
nie musisz niczego umieć ani rozumieć. Traktuj ruch jako sposób na sprawdzenie, jak
w danej chwili czuje się Twoje ciało.
Razem (rodziny z dziećmi):
nie musicie robić wszystkiego - wystarczy jeden film lub jedna chwila wspólnego ruchu. Ważniejsza od poprawności gestów jest Wasza uważność, ciekawość, i bycie blisko.
W grupie (grupy i edukatorzy):
rola prowadzącego nie polega na pokazywaniu „właściwego” ruchu, lecz na tworzeniu bezpiecznej ramy dla doświadczenia. Pamiętaj, że każdy gest uczestnika jest dobrą
i pełnoprawną odpowiedzią na sztukę.
Do ćwiczeń możesz zaprosić muzykę. Nie musi to być konkretny utwór - szukaj dźwięków, które współgrają z jakością obrazu. Pamiętaj jednak, że cisza jest równie ważna i pozwala lepiej usłyszeć sygnały płynące z Twojego ciała.
Wymiar edukacyjny
Projekt DO DZIEŁA! opiera się na założeniu, że odbiór sztuki jest procesem ucieleśnionym. Zanim dziecko nazwie to, co widzi, jego organizm reaguje napięciem, emocją i impulsem do działania.
Zgodnie z myślą Rudolfa Labana i Maxine Sheets-Johnstone, ruch jest pierwotnym sposobem rozumienia rzeczywistości, który naturalnie wyprzedza słowa. Pozwolenie dziecku na ruch przed obrazem to umożliwienie mu budowania autentycznej relacji ze sztuką poprzez jego własny język.
Praca z ciałem pozwala pogłębić kontakt z obrazem bez lęku przed „błędną odpowiedzią”. Ruch staje się tu indywidualnym sposobem czucia i opowiadania o sztuce, otwierając przestrzeń na swobodną ekspresję.
Projekt łączy świat sztuk wizualnych z ruchem, co stanowi fundament holistycznego rozwoju dziecka. To właśnie nierozerwalne połączenie obrazu i aktywności fizycznej pozwala na całościowe doświadczanie rzeczywistości - zmysłami, emocjami i ciałem. Jak pisał John Dewey: „Dzieło sztuki żyje tylko wtedy, gdy staje się częścią rzeczywistego doświadczenia”.
Pytania ogólne do obrazów:
Gdyby ten obraz mógł się poruszyć - jakim ruchem by się poruszał?
Czy jest ciężki czy lekki? Szybki czy powolny?
Jaką ma temperaturę?
Pytania ogólne do filmów:
Co w tym ruchu przypomina obraz?
Jak zmienia się Twoje ciało, gdy na niego patrzysz?
Jakim gestem odpowiedziałbyś/odpowiedziałabyś na ten ruch?
W filmach wykorzystano obiekty Intibag autorstwa Tomasza Bergmana jako element pracy
z ciężarem i relacją ciała z przestrzenią.
Instrukcja korzystania z broszury
Broszura została zaprojektowana jako elastyczne narzędzie, z którego możesz korzystać niezależnie od poziomu doświadczenia, wieku czy miejsca, w którym się znajdujesz.
Sama/Sam (dzieci):
nie musisz niczego umieć ani rozumieć. Traktuj ruch jako sposób na sprawdzenie, jak
w danej chwili czuje się Twoje ciało.
Razem (rodziny z dziećmi):
nie musicie robić wszystkiego - wystarczy jeden film lub jedna chwila wspólnego ruchu. Ważniejsza od poprawności gestów jest Wasza uważność, ciekawość, i bycie blisko.
W grupie (grupy i edukatorzy):
rola prowadzącego nie polega na pokazywaniu „właściwego” ruchu, lecz na tworzeniu bezpiecznej ramy dla doświadczenia. Pamiętaj, że każdy gest uczestnika jest dobrą
i pełnoprawną odpowiedzią na sztukę.
Do ćwiczeń możesz zaprosić muzykę. Nie musi to być konkretny utwór - szukaj dźwięków, które współgrają z jakością obrazu. Pamiętaj jednak, że cisza jest równie ważna i pozwala lepiej usłyszeć sygnały płynące z Twojego ciała.
Wymiar edukacyjny
Projekt DO DZIEŁA! opiera się na założeniu, że odbiór sztuki jest procesem ucieleśnionym. Zanim dziecko nazwie to, co widzi, jego organizm reaguje napięciem, emocją i impulsem do działania.
Zgodnie z myślą Rudolfa Labana i Maxine Sheets-Johnstone, ruch jest pierwotnym sposobem rozumienia rzeczywistości, który naturalnie wyprzedza słowa. Pozwolenie dziecku na ruch przed obrazem to umożliwienie mu budowania autentycznej relacji ze sztuką poprzez jego własny język.
Praca z ciałem pozwala pogłębić kontakt z obrazem bez lęku przed „błędną odpowiedzią”. Ruch staje się tu indywidualnym sposobem czucia i opowiadania o sztuce, otwierając przestrzeń na swobodną ekspresję.
Projekt łączy świat sztuk wizualnych z ruchem, co stanowi fundament holistycznego rozwoju dziecka. To właśnie nierozerwalne połączenie obrazu i aktywności fizycznej pozwala na całościowe doświadczanie rzeczywistości - zmysłami, emocjami i ciałem. Jak pisał John Dewey: „Dzieło sztuki żyje tylko wtedy, gdy staje się częścią rzeczywistego doświadczenia”.
Pytania ogólne do obrazów:
Gdyby ten obraz mógł się poruszyć - jakim ruchem by się poruszał?
Czy jest ciężki czy lekki? Szybki czy powolny?
Jaką ma temperaturę?
Pytania ogólne do filmów:
Co w tym ruchu przypomina obraz?
Jak zmienia się Twoje ciało, gdy na niego patrzysz?
Jakim gestem odpowiedziałbyś/odpowiedziałabyś na ten ruch?
W filmach wykorzystano obiekty Intibag autorstwa Tomasza Bergmana jako element pracy
z ciężarem i relacją ciała z przestrzenią.
03
Manifest młodych odbiorczyń
i odbiorców sztuki
Moje ciało w spotkaniu ze sztuką
Widzę nie tylko oczami
Zapraszam swoje dłonie, stopy, plecy i oddech do spotkania z obrazem.
Moje ciało myśli
Ruch, który czuję, patrząc na dzieło, to moja własna opowieść o sztuce.
Nie muszę nic rozumieć
Najważniejsze jest to, co czuję i jak obraz na mnie działa w tej konkretnej chwili.
Mogę się poruszać
W tej przestrzeni mój ruch jest tak samo ważny jak cisza. Mogę dryfować, trwać w bezruchu lub szukać swojego gestu.
Tworzę relację
Nie szukam „poprawnych odpowiedzi” - szukam spotkania z dziełem, które pozwala mi lepiej poczuć siebie.
Manifest młodych odbiorczyń
i odbiorców sztuki
Moje ciało w spotkaniu ze sztuką
Widzę nie tylko oczami
Zapraszam swoje dłonie, stopy, plecy i oddech do spotkania z obrazem.
Moje ciało myśli
Ruch, który czuję, patrząc na dzieło, to moja własna opowieść o sztuce.
Nie muszę nic rozumieć
Najważniejsze jest to, co czuję i jak obraz na mnie działa w tej konkretnej chwili.
Mogę się poruszać
W tej przestrzeni mój ruch jest tak samo ważny jak cisza. Mogę dryfować, trwać w bezruchu lub szukać swojego gestu.
Tworzę relację
Nie szukam „poprawnych odpowiedzi” - szukam spotkania z dziełem, które pozwala mi lepiej poczuć siebie.
04
Twórczość Basi Bańdy jako punkt wyjścia
Punktem wyjścia dla projektu DO DZIEŁA! jest twórczość Basi Bańdy, która staje się impulsem do ucieleśnionego doświadczania sztuki poprzez ruch, emocje i zmysły. Jej abstrakcyjne obrazy nie są traktowane jako statyczne obiekty, lecz jako żywe doświadczenia, które uruchamiają w ciele konkretne napięcia, rytmy i gesty, zanim jeszcze zostaną nazwane słowami.
Twórczość artystki to, jak zauważa Ryszard Woźniak, „afirmacja wszelkich aspektów istnienia”. Energia wszystkich przeżywanych przez nią stanów psychicznych zostaje wykorzystana do budowania kompozycji, które opisują emocje i stany dotyczące nas wszystkich. Bańda pozostaje wierna własnej wrażliwości i „jedynej dostępnej prawdzie - prawdzie osobistych doznań i doświadczeń”, co koresponduje z ideą projektu, by każdy odbiorca szukał w obrazie własnej, autentycznej odpowiedzi.
Kluczowym elementem tej malarskiej opowieści jest kolor różowy - rozumiany przez Ewę Łączyńską jako bliska, bezpieczna barwa ciała. W projekcie DO DZIEŁA! ta cielesność staje się pretekstem do poszukiwania bliskości i ugruntowania. Obecna w obrazach synestezja,
o której pisze Marta Lisak, znajduje tu swoje bezpośrednie przełożenie na ruch - wzrok przenika się z dotykiem, a kolor staje się impulsem kinestetycznym, zapraszając do „patrzenia całym ciałem”.
W projekcie wykorzystano cztery konkretne dzieła artystki: Poczucie bezpieczeństwa,
W wodzie, Ciepło ziemi oraz Kompozycja uspokajająca, widok na Stralsund.
Basia Bańda – artystka wizualna urodzona w Zielonej Górze. W latach 2001-2006 studiowała na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu. W 2018 zdobyła tytuł doktora na Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach. Od 2008 roku pracuje w Instytucie Sztuk Wizualnych, na Wydziale Artystycznym Uniwersytetu Zielonogórskiego. Współpracuje
z Fundacją Salony w Zielonej Górze.
Mieszka i pracuje w Zielonej Górze. Jej prace znajdują się w kolekcjach prywatnych
i publicznych, m.in. Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Dolnośląskie Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych, Fundacji Sztuki Polskiej ING, Muzeum Narodowego
w Gdańsku. Swoje prace prezentowała w Polsce i za granicą, m.in. Zachęcie - Narodowej Galerii Sztuki, CSW Toruń, Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku, MOCAKu w Krakowie, Galerii Labirynt w Lublinie. www.basiabanda.pl
Twórczość Basi Bańdy jako punkt wyjścia
Punktem wyjścia dla projektu DO DZIEŁA! jest twórczość Basi Bańdy, która staje się impulsem do ucieleśnionego doświadczania sztuki poprzez ruch, emocje i zmysły. Jej abstrakcyjne obrazy nie są traktowane jako statyczne obiekty, lecz jako żywe doświadczenia, które uruchamiają w ciele konkretne napięcia, rytmy i gesty, zanim jeszcze zostaną nazwane słowami.
Twórczość artystki to, jak zauważa Ryszard Woźniak, „afirmacja wszelkich aspektów istnienia”. Energia wszystkich przeżywanych przez nią stanów psychicznych zostaje wykorzystana do budowania kompozycji, które opisują emocje i stany dotyczące nas wszystkich. Bańda pozostaje wierna własnej wrażliwości i „jedynej dostępnej prawdzie - prawdzie osobistych doznań i doświadczeń”, co koresponduje z ideą projektu, by każdy odbiorca szukał w obrazie własnej, autentycznej odpowiedzi.
Kluczowym elementem tej malarskiej opowieści jest kolor różowy - rozumiany przez Ewę Łączyńską jako bliska, bezpieczna barwa ciała. W projekcie DO DZIEŁA! ta cielesność staje się pretekstem do poszukiwania bliskości i ugruntowania. Obecna w obrazach synestezja,
o której pisze Marta Lisak, znajduje tu swoje bezpośrednie przełożenie na ruch - wzrok przenika się z dotykiem, a kolor staje się impulsem kinestetycznym, zapraszając do „patrzenia całym ciałem”.
W projekcie wykorzystano cztery konkretne dzieła artystki: Poczucie bezpieczeństwa,
W wodzie, Ciepło ziemi oraz Kompozycja uspokajająca, widok na Stralsund.
Basia Bańda – artystka wizualna urodzona w Zielonej Górze. W latach 2001-2006 studiowała na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu. W 2018 zdobyła tytuł doktora na Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach. Od 2008 roku pracuje w Instytucie Sztuk Wizualnych, na Wydziale Artystycznym Uniwersytetu Zielonogórskiego. Współpracuje
z Fundacją Salony w Zielonej Górze.
Mieszka i pracuje w Zielonej Górze. Jej prace znajdują się w kolekcjach prywatnych
i publicznych, m.in. Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Dolnośląskie Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych, Fundacji Sztuki Polskiej ING, Muzeum Narodowego
w Gdańsku. Swoje prace prezentowała w Polsce i za granicą, m.in. Zachęcie - Narodowej Galerii Sztuki, CSW Toruń, Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku, MOCAKu w Krakowie, Galerii Labirynt w Lublinie. www.basiabanda.pl
05
Obrazy i filmy:
06
Podsumowanie
Cztery obrazy i cztery filmy tworzą drogę doświadczeń: relacji, zanurzenia, ugruntowania
i orientacji w przestrzeni. Każdy z nich pokazuje, że obraz może być punktem wyjścia do ruchu, a ruch - sposobem rozumienia.
Twórczość Basi Bańdy, jednej z ważnych przedstawicielek polskiej sztuki współczesnej, staje się tu przestrzenią spotkania. Jej obrazy nie są omawiane ani interpretowane wprost - stają się impulsem do osobistej reakcji, do sprawdzania, co pojawia się w ciele.
Projekt proponuje współczesną, ucieleśnioną formę kontaktu ze sztuką - taką, w której odbiorca nie pozostaje widzem z dystansu, lecz uczestniczy w doświadczeniu. To dialog między malarstwem a ruchem, obrazem a gestem.
Tak rozumiane spotkanie wpisuje się w ideę wychowania estetycznego opartego na wolności i twórczej aktywności, o której pisali Robert Gloton i Claude Clero - tworzenia przestrzeni do samodzielnego przeżywania zamiast przekazywania gotowych znaczeń.
Proponowane działania można realizować w całości lub fragmentami, w galerii, w domu lub
w przestrzeni warsztatowej. Można je modyfikować, rozwijać i dopasowywać do wieku oraz potrzeb.
Zachęcam do traktowania tej broszury nie jako instrukcji, lecz jako zaproszenia. Do poruszania się, zatrzymania, wspólnego bycia i sprawdzania, jak obrazy mogą żyć w ciele.
Podsumowanie
Cztery obrazy i cztery filmy tworzą drogę doświadczeń: relacji, zanurzenia, ugruntowania
i orientacji w przestrzeni. Każdy z nich pokazuje, że obraz może być punktem wyjścia do ruchu, a ruch - sposobem rozumienia.
Twórczość Basi Bańdy, jednej z ważnych przedstawicielek polskiej sztuki współczesnej, staje się tu przestrzenią spotkania. Jej obrazy nie są omawiane ani interpretowane wprost - stają się impulsem do osobistej reakcji, do sprawdzania, co pojawia się w ciele.
Projekt proponuje współczesną, ucieleśnioną formę kontaktu ze sztuką - taką, w której odbiorca nie pozostaje widzem z dystansu, lecz uczestniczy w doświadczeniu. To dialog między malarstwem a ruchem, obrazem a gestem.
Tak rozumiane spotkanie wpisuje się w ideę wychowania estetycznego opartego na wolności i twórczej aktywności, o której pisali Robert Gloton i Claude Clero - tworzenia przestrzeni do samodzielnego przeżywania zamiast przekazywania gotowych znaczeń.
Proponowane działania można realizować w całości lub fragmentami, w galerii, w domu lub
w przestrzeni warsztatowej. Można je modyfikować, rozwijać i dopasowywać do wieku oraz potrzeb.
Zachęcam do traktowania tej broszury nie jako instrukcji, lecz jako zaproszenia. Do poruszania się, zatrzymania, wspólnego bycia i sprawdzania, jak obrazy mogą żyć w ciele.
07
Twórczyni projektu
Kinga Górska - pedagożka tańca, edukatorka, choreografka i animatorka kultury. Absolwentka Animacji Kultury w Zielonej Górze.
W swojej pracy łączy ruch, działania performatywne i edukację artystyczną, szukając połączeń tańca z innymi dziedzinami sztuki. Prowadzi warsztaty ruchowe, artystyczne
i sensoryczne dla dzieci, młodzieży i dorosłych.
Współtworzyła choreografię i ruch sceniczny w spektaklach Lubuskiego Teatru w Zielonej Górze oraz inicjowała projekty edukacyjno-artystyczne, m.in. Laboratorium Twórcze. W 2017 roku prowadziła zajęcia z zakresu ruchu w teatrze na Uniwersytecie Zielonogórskim.
Projekt DO DZIEŁA! wyrasta z jej praktyki pracy z ciałem oraz z doświadczenia wspólnych wizyt w galeriach i muzeach z dwójką dzieci - poszukiwania sposobu na ożywienie spotkania z obrazem poprzez ruch i relację.
Od 2023 r. współtworzy Oppa! kolektyw, a od 2024 r. prowadzi autorskie działania pod nazwą Hoppa.
Twórczyni projektu
Kinga Górska - pedagożka tańca, edukatorka, choreografka i animatorka kultury. Absolwentka Animacji Kultury w Zielonej Górze.
W swojej pracy łączy ruch, działania performatywne i edukację artystyczną, szukając połączeń tańca z innymi dziedzinami sztuki. Prowadzi warsztaty ruchowe, artystyczne
i sensoryczne dla dzieci, młodzieży i dorosłych.
Współtworzyła choreografię i ruch sceniczny w spektaklach Lubuskiego Teatru w Zielonej Górze oraz inicjowała projekty edukacyjno-artystyczne, m.in. Laboratorium Twórcze. W 2017 roku prowadziła zajęcia z zakresu ruchu w teatrze na Uniwersytecie Zielonogórskim.
Projekt DO DZIEŁA! wyrasta z jej praktyki pracy z ciałem oraz z doświadczenia wspólnych wizyt w galeriach i muzeach z dwójką dzieci - poszukiwania sposobu na ożywienie spotkania z obrazem poprzez ruch i relację.
Od 2023 r. współtworzy Oppa! kolektyw, a od 2024 r. prowadzi autorskie działania pod nazwą Hoppa.
Publikacja powstała w ramach projektu stypendialnego finansowanego z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO dla Kultury), komponent Inwestycja A2.5.1 - Program wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych. Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską z Instrumentu na rzecz Odbudowy
i Zwiększania Odporności NextGenerationEU.
